lijn

CHLOOR EN KANKER

lijn

FABEL

Van méér dan honderd chloorbevattende organische materialen is het kankerverwekkend effect bewezen.

Greenpeace pamflet 'Chloor is overal' - zomer 1994.

lijn

FEITEN EN CIJFERS

Uitspraak

Er zijn geen kankerverwekkende materialen, er zijn enkel kankerverwekkende dosissen.

Bron: Een vrije interpretatie van een uitspraak van Paracelsus, een van de pioniers van de geneeskunde, over giftigheid, zo'n 400 jaar geleden.

Delen van deze pagina

Oorzaken van kanker
Teveel kankerverwekkende stoffen bij knaagdieren
Welke hoeveelheid is kankerverwekkend?
Kankerverwekkende stoffen in de industrie
Chloor, alternatieven en kanker
Hoe kankerverwekkend is een PVC-fabriek?
PVC in voedselverpakking en kanker

DE ALTERNATIEVEN
Conclusie

lijn

Oorzaken van kanker

Alhoewel er nog zeer brede interpretaties zijn van de mogelijke oorzaken van kanker, geven we hierbij een indicatie van de hoogte van de verschillende mogelijke oorzaken:

Kans op een vroegtijdige kanker:

oorzaak                   gemiddelde kans

Onevenwichtig dieet:           35 %
Tabak:                         30
Infecties:                     10
Sexueel gedrag:                 7
Beroeps:                        5
Alcohol:                        3
Geofysische factoren:           3
Milieuproblemen:                2.5
Medische ingrepen:              1.5
Voedsel additieven:             1
Industriële producten:          1
Onbekend:                       1

Bron:  'MENS' nr. 13: Kanker en het milieu, België.

Teveel kankerverwekkende stoffen bij knaagdieren.

Bruce N. Ames, de wereldberoemde toxicoloog, heeft ontdekt dat wanneer een heleboel materialen, of ze nu chloor bevatten of niet, natuurlijk zijn of niet, worden getest in knaagdieren, dan blijkt zowat 50% kankerverwekkend te zijn bij de maximum getolereerde dosis (MTD). Volgens hem is veel van die kankerverwekkendheid het gevolg van de hoge dosis en niet van het kankerverwekkend vermogen van de stof zelf. Als de dosis wordt verlaagd, verdwijnen de gevolgen vrij snel. In het algemeen met een kwadratische dosis-responsie curve en beneden een bepaalde dosis is er geen effect meer. Zie: Too many rodent carcinogens (Teveel kankerverwekkende stoffen bij knaagdieren, niet bepaald een populair wetenschappelijk praatje!).
Andere materialen zijn kankerverwekkend, zelfs bij lagere dosis, maar dan verlaagt de kans op kanker ongeveer evenredig met de dosis.

Iedereen krijgt vroeg of laat kanker, als hij/zij maar oud genoeg wordt. De kans om kanker te krijgen groeit exponentieel zo'n 10^4 to 10^5 met de leeftijd. Bij muizen en ratten resulteert dat in ongeveer 40% natuurlijke kankerdoden bij een gemiddelde leeftijd van twee jaar. Bij mensen, die een verschillend methabolisme hebben, overlijdt zo'n 25% aan natuurlijke kankeroorzaken bij een gemiddelde leeftijd van vijfenzeventig jaar.
Een van de meest voorkomende kankerverwekkende stoffen, onmisbaar voor alle leven, verantwoordelijk voor 10.000 oxydatieve DNA-adducten (fouten in de celkern, die kanker kunnen veroorzaken) per cel per dag, is zuurstof. Infeite worden de meeste van die DNA-fouten hersteld door ingebouwde mechanismen, echter niet alle. De angst van veel mensen dat zelfs één molecule van een kankerverwekkende stof kanker kan veroorzaken kan waar zijn, maar mist relevantie, als je dat vergelijkt met deze natuurlijke schade en met de enorme hoeveelheid natuurlijke kankerverwekkende stoffen die we met ons voedsel innemen. Zie: Dietary Pesticides (99.99% All Natural) (Voedselpesticiden, 99,99% allemaal natuurlijk). Als je denkt dat het lichaam de natuurlijke kankerverwekkende stoffen anders behandeld dan synthetische, dan zit je fout. Een heleboel natuurlijke kankerverwekkende stoffen werd slechts een paar honderd jaar geleden tot recent in ons voedsel geïntroduceerd, dus kan ons lichaam niet de tijd hebben gehad om een specifieke tegenactie te ontwikkelen. Onze lichaamsverdedigingsmechanismen zijn in wezen algemeen en reageren op natuurlijke en synthetische chemicaliën op dezelfde wijze. Zie: Nature's Chemicals and Synthetic Chemicals: Comparative Toxicology (Natuurlijke en synthetisch chemicaliën: vergelijkende toxicologie).

Welke hoeveelheid is kankerverwekkend?

Dezelfde stof kan anti-kankerverwekkend zijn bij lage dosis en zelf kankerverewkkend bij hoge dosis. Een typisch voorbeeld is vitamine A. Bij normale dagelijkse dosis uit het voedsel is het onmisbaar voor de groei, het nachtzicht en het immuun systeem. En het schijnt de kans of (long)kanker te verlagen, omdat het een anti-oxydant is. Bij hoger dosis, zowat vier keer de normale dosis, verhoogt het de kans op longkanker bij rokers. En bij veel hogere dosis is het uiterst gevaarlijk voor het ongeboren kind: kinderen worden zonder hersenen geboren! En het lijkt erop dat het zelf kankerverwekkend is bij zeer hoge dosis.

Er zijn, net als in het geval van toxische stoffen (zie Chloor en giftigheid), enorme verschillen in de kankerverwekkende kracht van verschillende materialen. Als je één glas bier of wijn per dag drinkt, dan kan dat goed zijn voor je hart en dat zal de kans op kanker niet beïnvloeden. Als je echter méér dan honderd gram alcohol per dag, dat is vijf glazen of meer, drinkt, dan verhoog je je kans op leverkanker. Aan de andere kant van de schaal hebben we nitrosamines (die uit teveel nitraat in ons voedsel kunnen worden gevormd), daarvan is een paar milligram per dag reeds voldoende om kanker van de dikke darm te geven.

Sommige gechloreerde chemicaliën werden kankerverwekkend bevonden, maar met uitzondering van TCDD-dioxine, liggen ze allemaal tussen bovengenoemde grenzen. VCM, het bouwelement voor PVC, werd kankerverwekkend bevonden rond 1970. Voor die tijd werden werknemers aan enorme hoeveelheden VCM blootgesteld (zelfs boven 1000 ppm - deeltjes per millioen), gedurende jaren. Dat resulteerde in ongeveer 170 arbeiders in de hele wereld, die aan de gevolgen van angiosarcoma, een specifieke leverkanker, zijn overleden. Onmiddellijk na deze ontdekking werden de concentraties van VCM in lucht op de werkplek drastisch gereduceerd tot minder dan 1 ppm, resulterend in een kans van minder dan 1:100.000 om kanker te ontwikkelen.

En voor wat betreft dioxinen, het giftigste product dat ooit door de mens gemaakt werd (én door de natuur, zie Bronnen van dioxinen) Dat schijnt hetzelfde verhaal te zijn als bij vitamine A: lage hoeveelheden lijken kanker te voorkomen, hogere hoeveelheden verhogen de kans op kanker. Zie Hoe gevaarlijk zijn dioxinen. Dat gezegd zijnde, willen we daarmee het gebruik van kleine hoeveelheden dioxine bepaald niet aanraden als kankerwerend middel!

Recent heeft de WGO het Seveso type dioxine (2,3,7,8 TCDD) als een voor mensen kankerverwekkende stof aangemerkt, gebaseerd op de gevolgen van ongevallen als in Seveso en bij verschillende chemische bedrijven. Daar werden werknemers blootgesteld aan extreem hoge dioxine belasting. De toename van kankergevallen was ca. 40% voor de hoogst belaste mensen. Dat moet je vergelijken met een twintig keer (of 2.000%) hoger kankerrisiko voor wie rookt...
De andere 209 gechloreerde dioxinen en furanen werden niet geclassificeerd, bij gebrek aan betrouwbare gegevens.

Kankerverwekkend stoffen in de industrie

Om U een idee te geven van de relatieve (mogelijk) kankerverwekkend kracht van verschillende materialen, geven we hierbij de maximaal toegelaten concentratie in lucht op de werkplek voor 8 uur per dag, 5 dagen per week, 50 weken per jaar en 40 jaar lang, die minder dan één extra geval van kanker per 100.000 werknemers geeft:

(verdacht) kankerverwekkende stoffen in de industrie:
alle gegevens in mg/m3 lucht

materiaal                    maximum      gebruikt in, aanwezig in

zuivere kool(waterstoffen):
1,3 butadieen:               34           cracking, synthetische rubber
benzeen:                     16           ruwe olie, benzine, cracking
carbon black:                 3.5         kleurstof, anti-oxydant
dieselroet:                   0.6         dieseluitlaat
PAK's (#):                    0.1         zie benzo(a)pyreen
benzo(a)pyreen:               0.0005      dieseluitlaat, cracking,
                                          ruwe petroleum, asfalt, verbranden 
                                          van organische materialen, 
                                          teer van hout en kolen.

koostof-zuurstof:
propyleenoxyde:               6           PET-flessen en verpakking          
ethyleenoxyde:                2           PET-flessen en verpakking

koolstof-zuurstof-chloor:
epychloorhydrine:            12           epoxyharsen, verven, lijmen
TCDD-dioxine:                 0.00000005  alle verbrandingen, alle processen

koolstof-stikstof:
nitropropaan                 18
acrylonitril                  7           ABS-rubber/plastic, vezels
acrylamide:                   0.06
nitrosamines (10 types)       0.0025      synthetische rubber, nitraat in voedsel

koolstof-halogeen:
1,2 dichloroethaan (DCE):    40 (*)       PVC, amines
vinylchloride (VCM):          8           PVC
dibroommethaan:               0.8        

koolstof-zwavel:
diethylsulfaat:               0.2
dimethylsulfaat:              0.1

zuurstof:
ozon (sinds juni 1995):       0.1         bleking, desinfectie 

metalen/metaalcombinaties:
cobalt:                       0.5         catalysator voor ftaalzuur en linoleum
nikkel:                       0.5         roestvrij staal
antimoontrioxyde:             0.3         brandvertrager 
chroom(VI)zouten:             0.2         leerlooierij
beryllium:                    0.005

organische materialen:
houtstof (algemeen):          2           constructie, vloeren, meubelen
                                          gebaseerd op houtstof van eik en beuk

(#) polycyclische aromatische koolwaterstoffen. 
    Benzo(a)pyreen is het sterkst kankerverwekkende PAK.
(*) verwacht

Bron:  Deutsche Forschungsgeselschaft, Duitsland, 1994.

Zoals je kan zien, hebben zowat alle menselijke activiteiten met kankerverwekkende stoffen te maken. Op toxicologische gronden zijn er nog veel meer verdacht kankerverwekkende stoffen, maar daarvoor is nog geen hoogst toegelaten concentratie bepaald: alle types houtstof (eike- en beukehoutstof zijn reeds bewezen kankerverwekkend voor de mens), de producten van de pyrolyse (zeer hoge verhitting) van eender welk organisch materiaal, ethyleen dat in het lichaam dezelfde reacties vertoont als ethyleenoxyde, echter slechts bij 30 keer hogere concentraties in de lucht, formaldehyde en nog veel meer...

Chloor, alternatieven en kanker

Greenpeace heeft gelijk als ze zeggen dat meer dan honderd chloorbevattende stoffen bewezen kankerverwekkend zijn. Infeite is dat niet veel, omdat ongeveer de helft van de meer dan 10.000 gechloreerde materialen waarschijnlijk kankerverwekkend is bij een bepaalde (hoge) dosis.
Maar hetzelfde geldt voor niet-gechloreerde materialen. En als je de complete lijst van gekende kankerverwekkende stoffen bekijkt, dan zie je dat de lijst van veel krachtiger kankerverwekkende koolwaterstoffen en stikstofverbindingen veel langer is.
Voor zover we weten is er geen enkel industrieel of natuurlijk materiaal dat kan worden geproduceerd zonder de uitstoot van kankerverwekkende of andere gevaarlijke stoffen: zand voor glas geeft silicose, ruwe petroleum bevat honderden kankerverwekkende stoffen, zoals benzeen, wassen en PAK's. Zodus emitteren alle van petroleum afgeleide materialen en het gebruik van energie, een hoeveelheid kankerverwekkende stoffen. Ethyleen voor polyethyleen (PE), butadieen voor synthetische rubber, benzeen for polystyreen (PS), ethyleenoxyde for polyethyleen tereftalaat (PET), houtstof voor meubelen, tanninen en chroomzouten voor leer, allemaal gevaarlijk, indien niet met zorg behandeld...

Hoe kankerverwekkend is een PVC-bedrijf?

Als je naar de luchtemissies van een chloor-VCM-PVC-bedrijf kijkt, dan wordt er (in Europa) minder dan 100 g VCM geëmitteerd per ton PVC. Een bedrijf dat 500,000 ton PVC per jaar maakt, geeft een maximum emissie van ongeveer 50 ton VCM per jaar. Dat lijkt vrij veel, maar dat is infeite slechts 6 kg/h, wijdverspreid over een groot bedrijf. Dat is binnen zo'n bedrijf onder alle concentratielimieten voor de werknemers en daarbuiten ver beneden alle limieten voor de buurtbewoners.
Vergelijk dit met één vrachtwagen. Een dieselmotor emitteert ongeveer 4 kg roet per ton brandstof. Een volbeladen vrachtwagen gebruikt ongeveer 33 kg brandstof per uur en emitteert daarbij 100 g roet (in de smalste straatjes van de steden). Het kankerverwekkend vermogen van roet is infeite 13 keer hoger dan van VCM, maar voor roet zijn de limieten buiten bedrijven nog eens vier keer strenger. Dat wil zeggen dat een groot chloor-VCM-PVC bedrijf voor de mensheid niet meer kankerverwekkend is dan ongeveer één vrachtwagen...

PVC in voedselverpakking en kanker

Er blijven altijd sporen van monomeren achter in polymeren. De kans dat de gebruiker kanker ontwikkelt door migratie hiervan naar het voedsel is in alle gevallen verwaarloosbaar.
De hoeveelheid VCM in PVC-flessen, die gebruikt worden voor mineraalwater, is zo laag dat, zelfs wanneer men twee liter per dag drinkt gedurende zijn hele leven en alle VCM zou naar het water migreren, dan bereikt men op een totaal leven slechts de hoeveelheid die een arbeider in een PVC-fabriek in één dag mag hebben. Dat geeft een puur theoretische kans op kanker van één op honderd miljoen om kanker te krijgen.
Professor Maltoni van Bologna (Italië), die de kankerverwekkendheid van VCM heeft ontdekt, heeft bewezen dat PVC, noch als poeder, noch als verpakking, kankerverwekkend is. Dat laatste werd bewezen in een mega-experiment met 2.000 ratjes, 1.000 gevoed met water uit glazen flessen, 1.000 gevoed met water uit uit PVC-flessen, waar zelfs stukjes PVC waren toegevoegd. Alle ratjes werden op deze wijze gevoed, van voor hun geboorte tot aan hun overlijden. Alle bewegingen en sexueel gedrag werden gecontroleerd en wanneer ze stierven werd de oorzaak van het overlijden eveneens gecontrolleerd.
De resultaten waren, dat er geen verschil in gedrag, noch in gemiddelde leeftijd en een niet-significant verschil in het aantal kankerdoden was, infeite hadden de PVC-waterdrinkers 1.9% minder kanker!
Voor andere verpakkingsmaterialen is de situatie niet verschillend: in alle gevallen migreren zeer kleine hoeveelheden mogelijk kankerverwekkende stoffen uit de verpakking naar het verpakte voedsel. Voor glas zijn dat silicaten en lood, voor aardewerk: lood en cadmium, voor polyethyleen (PE): ethyleen en wassen, voor polyethyleentereftalaat (PET): acetaldehyde, enz, enz... In alle gevallen is het effect verwaarloosbaar.

lijn

DE ALTERNATIEVEN

Geen van de alternatieven voor gechloreerde chemicaliën of producten is vrij van kankerverwekkende stoffen of kan zonder het gebruik of emissies van kankerverwekkende stoffen worden geproduceerd. Noch synthetisch materialen, noch natuurlijke. Het gebruik van kankerverwekkende stoffen op zich is dus geen reden om over te gaan op niet-gechloreerde materialen.

CONCLUSIE

Er is geen reden om gechloreerde kankerverwekkers anders te behandelen dan niet-gechloreerde. En er is zeker geen enkele reden om chloor in het algemeen te beschuldigen dat het de oorzaak is van kanker in het milieu.

lijn

Ontworpen: 9 maart 1996.
Laatste aanpassing: 1 februari 1998.

U bent op niveau twee van de Chlorofielen paginas.

Welkom pagina

Naar de Home page van de Chlorofielen

Up: Chloor en risico

Left: Chloor en toxiciteit

Right: Chloor en hormonale veranderingen

Voor eender welk commentaar op deze of andere pagina's, vooral inzake kankereffecten:

Chlorophiles@ping.be