De luchthaven van Deurne en de, eventuele verlenging van haar startbaan maken deel uit van de regeringsonderhandelingen. De VLD is absolute voorstander verlenging en de Kamer van Koophandel oefent grote druk uit.

Waarover gaat hef? Deurne is sterk verlieslatend, de Vlaamse overheid dokt nu al 500 à 1.000 frank (12 à 25 euro) voor elke passagier af. Minstens viermaal meer passagiers (en dus ook vluchten, als het kan tot tien- tot twintigmaal meer tijdens de piekuren) moeten dit euvel oplossen. Door een eventuele uitbreiding van de startbaan kunnen er dan grotere vliegtuigen in Deurne landen en opstijgen. Voor zakenvliegtuigen is de huidige startbaan al lang genoeg. Men mikt dus op charters en pakjesdiensten. Dat moet uitmonden in een heuse Antwerp International Airport. Veertig kilometer verderop ligt de luchthaven van Zaventem, die overigens binnenkort rechtstreeks per spoor bereikbaar zal zijn vanuit Antwerpen in ongeveer 20 minuten.

In de buurten die bij de luchthaven liggen, heeft men zich hiertegen al geruime tijd heftig verzet. Het gaat immers om een project dat volstrekt absurd en antisociaal is. De plannenmakers en hun lobby voorzien een luchthaven letterlijk in de tuin van duizenden mensen, en met vlak onder de aan- en uitvliegroutes een van de drukst bevolkte buurten van Antwerpen. Zonder enige bufferruimte (nochtans vereist voor de veiligheid) grenzen de stad en de landingsbaan aan elkaar. Boven Oud-Berchem hangen de opstijgende en landende vliegtuigen nu al op luttele tientallen meters hoogte, met brullende motoren meestal tot 22.30 uur. En daar waar het nu nog om een handvol toestellen per dag gaat, zien de voorstanders in hun dromen honderden bewegingen per dag, van veel grotere vliegtuigen met straalmotoren. De dichtbevolkte, gezellige en levendige volksbuurt die Oud-Berchem nu is, zou op 1.500 meter van de verlengde startbaan komen te liggen. Verder zal het hele zuiden van Antwerpen te lijden hebben onder de huilende straalmotoren van de laag overvliegende jets. Ook delen zoals Borgerhout en Merksem en zelfs de historische en chique wijk van de Cogels-Osylei zullen niet gespaard blijven.

De laatste jaren hebben de diverse Vlaamse regeringen heel wat geld vrijgemaakt voor de strijd tegen de verloedering van oude buurten en marginalisering van de mensen die er wonen. Eerst was er het Vlaams Fonds voor Integratie van Kansarmen (VFIK), daarna het Sociaal Impulsfonds (SIF), waarmee grote steden projecten konden opzetten om het leefklimaat in kansarme buurten beter te maken. In buurten met veel leegstand, veel werkloosheid, veel kleine criminaliteit, heeft men de toestand kunnen verbeteren. Men probeert de stad weer aantrekkelijk te maken als woongebied. Ook (en vooral) voor beter verdienende jonge gezinnen.

Oud-Berchem, en met name de omgeving van de Statiestraat-Driekoningenstraat, is een buurt waar men via investeringen, buurtwerking en dergelijke het verloederingsproces wil tegengaan, en met succes. De buurt is door een door multicultureel en bevolkt door mensen van allerlei sociale klassen en beroepen. De 'sociale mix' werkt er naar behoren. Leegstand van winkelruimten werd creatief opgelost door een kunstenaarskollectief dat de lege etalages gebruikt voor het exposeren van hun werken. Al deze inspanningen, inclusief de investeringen betaald door de belastingbetaler, dreigen nu verloren te gaan door de aanleg van een grotere luchthaven. Het effect van die ingreep zou hebben op de leefbaarheid en de vastgoedprijzen en op de sociaal-economische samenstelling van de bevolking, laat zich raden: de buurt zal haar 'sterkere' (d.w.z. kapitaalkrachtiger, jongere) bewoners verliezen en achterblijven met een kansarme bevolking. En in het zog van de 'sterkere' bewoners verlaten ook de handelaars de buurt. De hele sociale mix gaat teloor, het geïnvesteerde geld is voor niets geweest, alle inspanningen zijn verloren moeite. Dat kan toch nooit de bedoeling geweest zijn. Wegen de economische voordelen voor sommigen op tegen het failliet van het sociale vernieuwingsbeleid in Antwerpen.

Nergens in de wereld kan een overheid zich vandaag de dag veroorloven om een grote internationale luchthaven te bouwen in de onmiddellijke nabijheid van stedelijke woonzones. Het paar dozijn kilometer dat Zaventem van Brussel scheidt, is zeer weinig in vergelijking met elders. Wie van Parijs nar Charles de Gaulle moet, of van Londen naar Heathrow of van New York naar J.F. Kennedy of la Guardia, heeft telkens een flinke rit voor de boeg. Men kijkt niet op vijftig kilometer wanner het op de aanleg van een grote luchthaven aankomt. Luchthavens zijn immers gevaarlijk en vuil, zo eenvoudig is dat. Naast het luchtverkeer trekken ze ook een ontzettende verkeersrotzooi aan van vrachtwagens, personenwagens, bussen; voor Deurne zou dat de reeds overvolle Ring en Singel nog verder belasten; vrachtwagens voor de haven moeten immers helemaal Zuidoost- naar Noord-Antwerpen, in het slechtste geval dwars door de stad. Elders in de wereld zien we dan ook dat vrijwel elk voorstel tot uitbreiding van een luchthaven op heftig verzet botst. En ook in Antwerpen kan men dit niet zomaar uit hoofde van een hoger belang in de maag van de bevolking splitsen.

Wie is dan het probleem? Boert de Antwerpse haven slecht wegens de veertig kilometer die zakenlui nu moten afleggen? Neen, de haven haalt nieuwe records. Wil men de lijnvluchten naar verschillende Europese steden over verschillende luchthaven versnipperen, en zo de algemene efficiëntie van de Belgische luchtvaart in gevaar brengen? Of wil men binnen Vlaanderen wat economische vliegen vangen van de regio rond Zaventem? Want laat ons wel wezen: nieuwe pakjesdiensten komen er niet, de bestaande zullen overkomen van Zaventem naar Deurne. Wiens beleid is dit dan?

Het hele idee Het hele idee van uitbreiding van de haven van Deurne 1is een geval van 'vuile' affairistische en oude politiek. Ze staat haaks op andere beleidsopties 'inzake het welzijn en de opwaardering van de oude stadsbuurten.

Men kan echter ook de Antwerpenaren centraal stellen. Voor Antwerpen zijn, zou moeten betekenen: de belangen van alle Antwerpenaren dienen, ook (of vooral) die van de minder welstellende Antwerpenaren in de kansarme buurten. De uitbreiding van Deurne is een eliteproject, dat sommigen heel gelukkig zal maken, maar terzelfder tijd aan duizenden anderen veel zal kosten in termen van leefkwaliteit, gemak en plezier. Indien de regeringsploeg in wording op verlenging van de startbaan aanstuurt, ondermijnt ze haar eigen geloofwaardigheid inzake welzijn en opwaardering van oude stadsbuurten.

Prof. dr. ir. Maarten Kuijk en prof. dr. Jan Blommaert zijn allebei buurtbewoners van Oud-Berchem

Ga naar Overzicht persartikels

Terug naar Index