CHLOOR EN KANKER
Index: chloor en risico
Chloor en risico
Chloor en giftigheid
Chloor en kanker
Oorzaken van kanker
Teveel kankerverwekkende stoffen bij knaagdieren
Welke hoeveelheid is kankerverwekkend?
Kankerverwekkende stoffen in de industrie
Chloor, alternatieven en kanker
Hoe kankerverwekkend is een PVC-fabriek?
PVC in voedselverpakking en kanker
De alternatieven
Conclusie
Chloor en hormonale werking
FABEL
Van méér dan honderd chloorbevattende organische materialen
is het kankerverwekkend effect bewezen.
Greenpeace pamflet 'Chloor is overal' - zomer 1994.
FEITEN EN CIJFERS
Uitspraak
Er zijn geen kankerverwekkende materialen, er zijn enkel kankerverwekkende
dosissen.
Bron: Een vrije interpretatie van een uitspraak van Paracelsus, een van
de pioniers van de geneeskunde, over giftigheid, zo'n 400 jaar geleden.
Oorzaken van kanker
Alhoewel er nog zeer brede interpretaties zijn van de mogelijke oorzaken
van kanker, geven we hierbij een indicatie van de hoogte van de verschillende
mogelijke oorzaken:
Kans op een vroegtijdige kanker:
oorzaak gemiddelde kans
Onevenwichtig dieet: 35 %
Tabak: 30
Infecties: 10
Sexueel gedrag: 7
Beroeps: 5
Alcohol: 3
Geofysische factoren: 3
Milieuproblemen: 2.5
Medische ingrepen: 1.5
Voedsel additieven: 1
Industriële producten: 1
Onbekend: 1
Bron: 'MENS' nr. 13: Kanker en het milieu, België.
Teveel kankerverwekkende stoffen bij knaagdieren.
Bruce
N. Ames, de wereldberoemde toxicoloog, heeft ontdekt dat wanneer een
heleboel materialen, of ze nu chloor bevatten of niet, natuurlijk zijn
of niet, worden getest in knaagdieren, dan blijkt zowat 50% kankerverwekkend
te zijn bij de maximum getolereerde dosis (MTD). Volgens hem is veel van
die kankerverwekkendheid het gevolg van de hoge dosis en niet van het kankerverwekkend
vermogen van de stof zelf. Als de dosis wordt verlaagd, verdwijnen de gevolgen
vrij snel. In het algemeen met een kwadratische dosis-responsie curve en
beneden een bepaalde dosis is er geen effect meer. Zie: Too
many rodent carcinogens (Teveel kankerverwekkende stoffen bij knaagdieren,
niet bepaald een populair wetenschappelijk praatje!).
Andere materialen zijn kankerverwekkend, zelfs bij lagere dosis, maar
dan verlaagt de kans op kanker ongeveer evenredig met de dosis.
Iedereen krijgt vroeg of laat kanker, als hij/zij maar oud genoeg wordt.
De kans om kanker te krijgen groeit exponentieel zo'n 10^4 to 10^5 met
de leeftijd. Bij muizen en ratten resulteert dat in ongeveer 40% natuurlijke
kankerdoden bij een gemiddelde leeftijd van twee jaar. Bij mensen, die
een verschillend methabolisme hebben, overlijdt zo'n 25% aan natuurlijke
kankeroorzaken bij een gemiddelde leeftijd van vijfenzeventig jaar.
Een van de meest voorkomende kankerverwekkende stoffen, onmisbaar voor
alle leven, verantwoordelijk voor 10.000 oxydatieve DNA-adducten (fouten
in de celkern, die kanker kunnen veroorzaken) per cel per dag, is zuurstof.
Infeite worden de meeste van die DNA-fouten hersteld door ingebouwde mechanismen,
echter niet alle. De angst van veel mensen dat zelfs één
molecule van een kankerverwekkende stof kanker kan veroorzaken kan waar
zijn, maar mist relevantie, als je dat vergelijkt met deze natuurlijke
schade en met de enorme hoeveelheid natuurlijke kankerverwekkende stoffen
die we met ons voedsel innemen. Zie: Dietary
Pesticides (99.99% All Natural) (Voedselpesticiden, 99,99% allemaal
natuurlijk). Als je denkt dat het lichaam de natuurlijke kankerverwekkende
stoffen anders behandeld dan synthetische, dan zit je fout. Een heleboel
natuurlijke kankerverwekkende stoffen werd slechts een paar honderd jaar
geleden tot recent in ons voedsel geïntroduceerd, dus kan ons lichaam
niet de tijd hebben gehad om een specifieke tegenactie te ontwikkelen.
Onze lichaamsverdedigingsmechanismen zijn in wezen algemeen en reageren
op natuurlijke en synthetische chemicaliën op dezelfde wijze. Zie:
Nature's
Chemicals and Synthetic Chemicals: Comparative Toxicology (Natuurlijke
en synthetisch chemicaliën: vergelijkende toxicologie).
Welke hoeveelheid is kankerverwekkend?
Dezelfde stof kan anti-kankerverwekkend zijn bij lage dosis en zelf kankerverewkkend
bij hoge dosis. Een typisch voorbeeld is vitamine A. Bij normale dagelijkse
dosis uit het voedsel is het onmisbaar voor de groei, het nachtzicht en
het immuun systeem. En het schijnt de kans of (long)kanker te verlagen,
omdat het een anti-oxydant is. Bij hoger dosis, zowat vier keer de normale
dosis, verhoogt het de kans op longkanker bij rokers. En bij veel
hogere dosis is het uiterst gevaarlijk voor het ongeboren kind: kinderen
worden zonder hersenen geboren! En het lijkt erop dat het zelf kankerverwekkend
is bij zeer hoge dosis.
Er zijn, net als in het geval van toxische stoffen (zie Chloor
en giftigheid), enorme verschillen in de kankerverwekkende kracht van
verschillende materialen. Als je één glas bier of wijn per
dag drinkt, dan kan dat goed zijn voor je hart en dat zal de kans op kanker
niet beïnvloeden. Als je echter méér dan honderd gram
alcohol per dag, dat is vijf glazen of meer, drinkt, dan verhoog je je
kans op leverkanker. Aan de andere kant van de schaal hebben we nitrosamines
(die uit teveel nitraat in ons voedsel kunnen worden gevormd), daarvan
is een paar milligram per dag reeds voldoende om kanker van de dikke darm
te geven.
Sommige gechloreerde chemicaliën werden kankerverwekkend bevonden,
maar met uitzondering van TCDD-dioxine, liggen ze allemaal tussen bovengenoemde
grenzen. VCM, het bouwelement voor PVC, werd kankerverwekkend bevonden
rond 1970. Voor die tijd werden werknemers aan enorme hoeveelheden VCM
blootgesteld (zelfs boven 1000 ppm - deeltjes per millioen), gedurende
jaren. Dat resulteerde in ongeveer 170 arbeiders in de hele wereld, die
aan de gevolgen van angiosarcoma, een specifieke leverkanker, zijn overleden.
Onmiddellijk na deze ontdekking werden de concentraties van VCM in lucht
op de werkplek drastisch gereduceerd tot minder dan 1 ppm, resulterend
in een kans van minder dan 1:100.000 om kanker te ontwikkelen.
En voor wat betreft dioxinen, het giftigste product dat ooit door de
mens gemaakt werd (én door de natuur, zie Bronnen
van dioxinen) Dat schijnt hetzelfde verhaal te zijn als bij vitamine
A: lage hoeveelheden lijken kanker te voorkomen, hogere hoeveelheden verhogen
de kans op kanker. Zie Hoe gevaarlijk zijn dioxinen.
Dat gezegd zijnde, willen we daarmee het gebruik van kleine hoeveelheden
dioxine bepaald niet aanraden als kankerwerend middel!
Recent heeft de WGO het Seveso type dioxine (2,3,7,8 TCDD) als een voor
mensen kankerverwekkende stof aangemerkt, gebaseerd op de gevolgen van
ongevallen als in Seveso en bij verschillende chemische bedrijven. Daar
werden werknemers blootgesteld aan extreem hoge dioxine belasting. De toename
van kankergevallen was ca. 40% voor de hoogst belaste mensen. Dat moet
je vergelijken met een twintig keer (of 2.000%) hoger kankerrisiko voor
wie rookt...
De andere 209 gechloreerde dioxinen en furanen werden niet geclassificeerd,
bij gebrek aan betrouwbare gegevens.
Kankerverwekkend stoffen in de industrie
Om U een idee te geven van de relatieve (mogelijk) kankerverwekkend kracht
van verschillende materialen, geven we hierbij de maximaal toegelaten concentratie
in lucht op de werkplek voor 8 uur per dag, 5 dagen per week, 50 weken
per jaar en 40 jaar lang, die minder dan één extra geval
van kanker per 100.000 werknemers geeft:
(verdacht) kankerverwekkende stoffen in de industrie:
alle gegevens in mg/m3 lucht
materiaal maximum gebruikt in, aanwezig in
zuivere kool(waterstoffen):
1,3 butadieen: 34 cracking, synthetische rubber
benzeen: 16 ruwe olie, benzine, cracking
carbon black: 3.5 kleurstof, anti-oxydant
dieselroet: 0.6 dieseluitlaat
PAK's (#): 0.1 zie benzo(a)pyreen
benzo(a)pyreen: 0.0005 dieseluitlaat, cracking,
ruwe petroleum, asfalt, verbranden
van organische materialen,
teer van hout en kolen.
koostof-zuurstof:
propyleenoxyde: 6 PET-flessen en verpakking
ethyleenoxyde: 2 PET-flessen en verpakking
koolstof-zuurstof-chloor:
epychloorhydrine: 12 epoxyharsen, verven, lijmen
TCDD-dioxine: 0.00000005 alle verbrandingen, alle processen
koolstof-stikstof:
nitropropaan 18
acrylonitril 7 ABS-rubber/plastic, vezels
acrylamide: 0.06
nitrosamines (10 types) 0.0025 synthetische rubber, nitraat in voedsel
koolstof-halogeen:
1,2 dichloroethaan (DCE): 40 (*) PVC, amines
vinylchloride (VCM): 8 PVC
dibroommethaan: 0.8
koolstof-zwavel:
diethylsulfaat: 0.2
dimethylsulfaat: 0.1
zuurstof:
ozon (sinds juni 1995): 0.1 bleking, desinfectie
metalen/metaalcombinaties:
cobalt: 0.5 catalysator voor ftaalzuur en linoleum
nikkel: 0.5 roestvrij staal
antimoontrioxyde: 0.3 brandvertrager
chroom(VI)zouten: 0.2 leerlooierij
beryllium: 0.005
organische materialen:
houtstof (algemeen): 2 constructie, vloeren, meubelen
gebaseerd op houtstof van eik en beuk
(#) polycyclische aromatische koolwaterstoffen.
Benzo(a)pyreen is het sterkst kankerverwekkende PAK.
(*) verwacht
Bron: Deutsche Forschungsgeselschaft, Duitsland, 1994.
Zoals je kan zien, hebben zowat alle menselijke activiteiten met kankerverwekkende
stoffen te maken. Op toxicologische gronden zijn er nog veel meer verdacht
kankerverwekkende stoffen, maar daarvoor is nog geen hoogst toegelaten
concentratie bepaald: alle types houtstof (eike- en beukehoutstof zijn
reeds bewezen kankerverwekkend voor de mens), de producten van de pyrolyse
(zeer hoge verhitting) van eender welk organisch materiaal, ethyleen dat
in het lichaam dezelfde reacties vertoont als ethyleenoxyde, echter slechts
bij 30 keer hogere concentraties in de lucht, formaldehyde en nog veel
meer...
Chloor, alternatieven en kanker
Greenpeace heeft gelijk als ze zeggen dat meer dan honderd chloorbevattende
stoffen bewezen kankerverwekkend zijn. Infeite is dat niet veel, omdat
ongeveer de helft van de meer dan 10.000 gechloreerde materialen waarschijnlijk
kankerverwekkend is bij een bepaalde (hoge) dosis.
Maar hetzelfde geldt voor niet-gechloreerde materialen. En als je de
complete lijst van gekende kankerverwekkende stoffen bekijkt, dan zie je
dat de lijst van veel krachtiger kankerverwekkende koolwaterstoffen en
stikstofverbindingen veel langer is.
Voor zover we weten is er geen enkel industrieel of natuurlijk materiaal
dat kan worden geproduceerd zonder de uitstoot van kankerverwekkende of
andere gevaarlijke stoffen: zand voor glas geeft silicose, ruwe petroleum
bevat honderden kankerverwekkende stoffen, zoals benzeen, wassen en PAK's.
Zodus emitteren alle van petroleum afgeleide materialen en het gebruik
van energie, een hoeveelheid kankerverwekkende stoffen. Ethyleen voor polyethyleen
(PE), butadieen voor synthetische rubber, benzeen for polystyreen (PS),
ethyleenoxyde for polyethyleen tereftalaat (PET), houtstof voor meubelen,
tanninen en chroomzouten voor leer, allemaal gevaarlijk, indien niet met
zorg behandeld...
Hoe kankerverwekkend is een PVC-bedrijf?
Als je naar de luchtemissies van een chloor-VCM-PVC-bedrijf kijkt, dan
wordt er (in Europa) minder dan 100 g VCM geëmitteerd per ton PVC.
Een bedrijf dat 500,000 ton PVC per jaar maakt, geeft een maximum emissie
van ongeveer 50 ton VCM per jaar. Dat lijkt vrij veel, maar dat is infeite
slechts 6 kg/h, wijdverspreid over een groot bedrijf. Dat is binnen zo'n
bedrijf onder alle concentratielimieten voor de werknemers en daarbuiten
ver beneden alle limieten voor de buurtbewoners.
Vergelijk dit met één vrachtwagen. Een dieselmotor emitteert
ongeveer 4 kg roet per ton brandstof. Een volbeladen vrachtwagen gebruikt
ongeveer 33 kg brandstof per uur en emitteert daarbij 100 g roet (in de
smalste straatjes van de steden). Het kankerverwekkend vermogen van roet
is infeite 13 keer hoger dan van VCM, maar voor roet zijn de limieten buiten
bedrijven nog eens vier keer strenger. Dat wil zeggen dat een groot chloor-VCM-PVC
bedrijf voor de mensheid niet meer kankerverwekkend is dan ongeveer één
vrachtwagen...
PVC in voedselverpakking en kanker
Er blijven altijd sporen van monomeren achter in polymeren. De kans dat
de gebruiker kanker ontwikkelt door migratie hiervan naar het voedsel is
in alle gevallen verwaarloosbaar.
De hoeveelheid VCM in PVC-flessen, die gebruikt worden voor mineraalwater,
is zo laag dat, zelfs wanneer men twee liter per dag drinkt gedurende zijn
hele leven en alle VCM zou naar het water migreren, dan bereikt men op
een totaal leven slechts de hoeveelheid die een arbeider in een PVC-fabriek
in één dag mag hebben. Dat geeft een puur theoretische kans
op kanker van één op honderd miljoen om kanker te krijgen.
Professor Maltoni van Bologna (Italië), die de kankerverwekkendheid
van VCM heeft ontdekt, heeft bewezen dat PVC, noch als poeder, noch als
verpakking, kankerverwekkend is. Dat laatste werd bewezen in een mega-experiment
met 2.000 ratjes, 1.000 gevoed met water uit glazen flessen, 1.000 gevoed
met water uit uit PVC-flessen, waar zelfs stukjes PVC waren toegevoegd.
Alle ratjes werden op deze wijze gevoed, van voor hun geboorte tot aan
hun overlijden. Alle bewegingen en sexueel gedrag werden gecontroleerd
en wanneer ze stierven werd de oorzaak van het overlijden eveneens gecontrolleerd.
De resultaten waren, dat er geen verschil in gedrag, noch in gemiddelde
leeftijd en een niet-significant verschil in het aantal kankerdoden was,
infeite hadden de PVC-waterdrinkers 1.9% minder kanker!
Voor andere verpakkingsmaterialen is de situatie niet verschillend:
in alle gevallen migreren zeer kleine hoeveelheden mogelijk kankerverwekkende
stoffen uit de verpakking naar het verpakte voedsel. Voor glas zijn dat
silicaten en lood, voor aardewerk: lood en cadmium, voor polyethyleen (PE):
ethyleen en wassen, voor polyethyleentereftalaat (PET): acetaldehyde, enz,
enz... In alle gevallen is het effect verwaarloosbaar.
DE ALTERNATIEVEN
Geen van de alternatieven voor gechloreerde chemicaliën of producten
is vrij van kankerverwekkende stoffen of kan zonder het gebruik of emissies
van kankerverwekkende stoffen worden geproduceerd. Noch synthetisch materialen,
noch natuurlijke. Het gebruik van kankerverwekkende stoffen op zich is
dus geen reden om over te gaan op niet-gechloreerde materialen.
CONCLUSIE
Er is geen reden om gechloreerde kankerverwekkers anders te behandelen
dan niet-gechloreerde. En er is zeker geen enkele reden om chloor in het
algemeen te beschuldigen dat het de oorzaak is van kanker in het milieu.
Ontworpen: 9 maart 1996.
Laatste aanpassing: 28 april 2002.
U bent op niveau twee van de Chlorofielen paginas.
Welkom pagina
Home page van de Chlorofielen
Chloor en risico
Chloor en giftigheid
Chloor en hormonale werking
Voor eender welk commentaar op deze of andere pagina's, vooral inzake
kankereffecten:
chlorofielen@pandora.be