GIFTIGHEID VAN DIOXINEN
Index: chloor, PVC en dioxinen
Algemeen
Hoe gevaarlijk zijn dioxines?
De overdrijving van Greenpeace
Kankergevallen in Seveso
Andere ziektes in Seveso
Giftigheid van dioxinen in kleine hoeveelheden
WHO, trends van dioxines in moedermelk
De andere vergiften
Conclusie
Bronnen van dioxines
Chloor en dioxines bij verbranding
Dioxines en emissie van PAK's
Dioxine-emissie van materialen gedurende hun
levenscyclus
FABEL
In 1985 vond de Amerikaanse EPA dat dioxinen de meest potente kankerverwekkende
stoffen waren die tot dan toe werden getest.
Greenpeace rapport 'Achieving Zero Dioxin' (Nul dioxine bereiken)- juli
1994 [1].
FEITEN EN CIJFERS
De overdrijving van Greenpeace
Greenpeace loopt jaren achter voor wat betreft de kankerverwekkende eigenschappen
van dioxinen. Op dit ogenblik is het de klasse van de nitro-PAK's
(genitreerde polycyclische aromatische koolwaterstoffen) die tot de sterkst
kankerverwekkende stoffen behoren [5].
Sommige giftige chemicaliën hebben gelijke effecten op dieren
bij ongeveer dezelfde concentratie. Dat is niet het geval voor dioxinen.
Dioxinen zijn extreem giftig voor het Guinees biggetje, maar duizend keer
minder giftig voor andere diersoorten. Mensen schijnen toch wat meer resistent
ten opzichte van de toxicologische en kankerverwekkende eigenschappen van
dioxinen.
Sinds het ongeval in Seveso, Italië, waar een chemische reactor
oververhit werd en een wolk met reactieproducten, inclusief enkele honderden
grammen van het gevaarlijkste dioxine over de omgeving verspreid werd,
is dat voor Greenpeace het symbool van wat er in een chemisch bedrijf kan
fout gaan.
Uiteraard was dat een ernstig ongeval en ongevallen van dergelijke
aard moeten dan ook ten alle koste worden vermeden.
Een groot aantal dieren, vooral graseters, stierven in de daaropvolgende
periode van een paar dagen tot een paar weken, maar geen mens stierf!
De enige doden waren de directeur van het bedrijf, vermoord door de Rode
Brigades en door de paniek van dat ogenblik, 17 abortussen, waarbij de
foetus onderzocht werd en geen enkele afwijking die terug te brengen was
naar het ongeval, werd gevonden. Veel mensen werden getroffen door een
huidziekte, chloracné genoemd, doch die genazen allen binnen enkele
maanden tot enkele jaren.
Ook de grond van Seveso werd in min of meerdere mate ernstig besmet.
Daarom werd de omgeving van het ongeval in drie categorieën ingedeeld:
Zone A had de hoogste dioxine concentratie.
Kankergevallen in Seveso
Tien jaar na het ongeval werd een onderzoek op grote schaal uitgevoerd
door P. Bertazzi e.a. Dat gaf aan dat er wat meer gevallen van sommige
zelden voorkomende kankers waren (dat kwam in de media), terwijl andere
veel meer voorkomende kankersoorten iets minder voorkwamen dan normaal
(maar dat werd niet in de media vermeld!). Het totaal resultaat:
in Seveso zijn er minder kankergevallen dan in niet getroffen gebieden.
Kankergevallen in Seveso, tien jaar na het ongeval:
Gemiddeld dioxine gehalte in grond uitgedrukt in microgram I-TEQ per
vierkante meter.
Gemiddeld dioxine gehalte in bloed uitgedrukt in deeltjes per triljoen
(ppt).
| Kankergevallen in Seveso, tien jaar na het ongeval |
| zone |
inwoners |
dioxines
in grond |
dioxines
in bloed |
verwacht
aantal |
reëel
aantal |
|
|
|
|
|
|
| A |
724 |
300 |
10,000 |
19 |
14 |
| B |
4,824 |
50 |
300 |
130 |
112 |
| R |
31,647 |
5 |
10 |
850 |
765 |
| ref. |
181,579 |
< 1 |
n.d. |
|
|
Bron: Cancer incidence in a population accidentally exposed
to TCDD
(Kankergevallen in een bevolking, per ongeluk blootgesteld aan TCDD) [12].
Voorzover we weten zijn er in de hele wereld slechts enkele gevallen
van voortijdig overlijden gekend, als gevolg van ongevallen waarbij zeer
hoge hoeveelheden dioxines betrokken waren.
Andere ziekten in Seveso
Zo'n twintig jaar na het ongeval werden de resultaten van een lange-termijn
studie gepresenteerd op een symposium [52]:
Gegevens gepresenteerd van de gezondheidsopvolgong van Seveso inwoners
tussen 1976 en 1996:
-
Chlooracne was de enige clinische afwijking die positief gecorreleerd was
met de TCDD vervuilingsgraad, hoewel niet compleet en met grote individuele
verschillen.
-
Miskramen, kindersterfte, laag geboortegewicht of afwijkingen aan de geslachtsorganen
waren niet significant hoger.
-
Clinische tests bij kinderen en volwassenen gaven geen duidelijke associatie
tussen TCDD bloorstelling en enig ziektebeeld (behalve chlooracne).
Laboratorium resultaten gaven minimale verschillen tussen blootgestelde
(zelfs bij zeer hoge blootstelling) en controlepersonen in de periode van
acute blootstelling (1976-1977) voor sommige lever functie tests, complement
haemolytische activiteit, witte bloed cellen, lymphocyten, en haemoglobine.
Deze verschillen waren subclinisch, verminderden en verdwenen in de loop
van de tijd.
Een deel van de blootgestelde bevolking werd gecontroleerd in 1992-1996.
De resultaten gaven aan dat:
-
Geen laboratorium pathologie was gerelateerd aan TCDD niveau's, zowel in
de acute als in de chronische fase.
-
Cytochrome P450 IA2 is blijkbaar niet geïnduceerd na 17 jaat in blootgestelde
personen, vergeleken met controle personen, gemeten met de Caffeins Adem
Test.
-
De halfwaarde van TCDD is langer bij vrouwen (ongeveer 9 jaar) dan bij
mannen (ongeveer 7.5 jaar), terwijl het bij kinderen veel korter is.
Een controle van mensen, geboren na 1976 uit blootgestelde ouders werd
recent gestart. In zone A vanaf 9 maanden na het ongeval tot december 1984,
overeenkomend met één TCDD halfwaarde in volwassenen, was
er een significante verschuiving in de verhouding tussen de geslachten
(26M t.o.v. 48V), geassocieerd met een hoge TCDD blootstelling van beide
ouders. Deze verhouding verminderde (60M t.o.v. 64V) daarna en is niet
langer significant.
Commentaar:
Dat laatste is nogal merkwaardig, omdat zelfs na 8 jaar, de helft van
de dioxines nog steeds in het menselijk vetweefsel aanwezig is. Dus als
de hoeveelheid nog steeds 5.000 keer hoger is (gemiddelde voor de hoogste
blootstelling in zone A) dan voor controlepersonen, waarom is de verhouding
dan weer normaal, als dioxines de oorzaak zijn? Verder wordt dat tegengesproken
door het feit dat, met dezelfde chemicaliën, de Vietnam veteranen
een normale man/vrouw geboorteverhouding hadden.
Uit andere discussie hebben we geleerd dat de man/vrouw geboorteverhouding
behoorlijk wordt beïnvloed door het sexueel gedrag, dat zeer sterk
wordt beïnvloed door stress in oorlogstijd (dan worden méér
mannen geboren!) of gezondheidsangsten zoals in Seveso...
Giftigheid van dioxinen in kleine hoeveelheden
Zelfs indien er een hoger aantal kankergevallen zou worden gevonden als
gevolg van ongevallen zoals in Seveso, dan zegt dat nog niet veel over
de kans op kanker bij kleindere hoeveelheden. In dierproeven geven hoge
dosissen dioxine meer doden, meer kankergevallen en andere onplezierige
bijverschijnselen. Volgens Bruce
N. Ames, de wereldberoemde toxicoloog, zijn dioxinen kanker promotors
bij lage dosis, wanneer het aan dieren gevoerd werd na andere carcinogene
stoffen zoals aflatoxinen, maar ze geven
minder
kankergevallen wanneer ze gevoerd worden vóór andere
kankerverwekkers. Zie Nature's
Chemicals and Synthetic Chemicals: Comparative Toxicology (Natuurlijke
en synthetische chemicaliën: vergelijkende toxicologie [13].
In hetzelfde artikel vergelijkt Bruce N. Ames het toxicologisch effect
van de dagelijkse inname van dioxinen met dat van natuurlijke gifstoffen
in ons voedsel. Indien het effect van dioxinen wordt veroorzaakt door de
mogelijkheid om de Ah-receptor in onze cellen
te activeren, dan is het effect van inname van onze dagelijkse dosis dioxinen
te vergelijken met de hoeveelheid indole carbinol (IC) dat men in 100 g
kolen of 20 g spruitjes vindt. IC heeft namelijk hetzelfde effect op de
Ah-receptor. Het mogelijk kankerverwekkend effect is minder dan dat van
alcohol door het drinken van één biertje in 125 jaar en de
kans op geboortedefecten is kleiner dan van het drinken van één
biertje in 3000 jaar.
Andere, meer subtiele effecten ziet men in de hoeveelheid thyroxine
hormoon in pasgeboren kinderen, waarbij de hormoonspiegel ca. 15% hoger
is gedurende verschillende weken, wanneer de moeder gemiddeld tweemaal
zoveel dioxinen in haar vetweefsel had. Dioxinen worden er eveneens van
verdacht dat ze een rol spelen in de kans op vitamine K tekorten in pasgeborenen
en in gevallen van endometriose. Dat laatste
wordt echter tegengesproken door een onderzoek in Seveso, waar géén
significant verband tussen endometriose en dioxinebesnetting werd vastgesteld
[80].
In Nederland, samen met België het land met de hoogste dioxinewaarden
in moedermelk, werd een onderzoek uitgevoerd of moedermelk nog steeds goed
was als kindervoeding. De hoeveelheid dioxinen in moedermelk ligt ongeveer
tien keer hoger dan in koemelk, daardoor kunnen zuigelingen relatief hoge
dosissen dioxinen innemen t.o.v. hun lichaamsgewicht.
De resultaten: Een hoog dioxine (en PCB)
gehalte in moedermelk gaf de baby een iets lagere motorische ontwikkeling
op de leeftijd van zeven maanden, vergeleken met door koemelk gevoede babies.
Anderzijds was de neurologische ontwikkeling beter met moedermelk. De angstwekkende
verhalen van sommige groepen en kranten tegen het gebruik van moedermelk,
omwille van het hoge dioxinegehalte, is in ieder geval niet verantwoord.
Enkel het gebruik van enig extra vitamine K is verantwoord.
Dioxinen en moedermelk
In Nederland, samen met België het land met de hoogste dioxine gehaltes
in moedermelk, werd een onderzoek gehouden of moedermelk nog steeds het
beste was voor kinderen [50]. De hoeveelheid
dioxines in moedermelk is ongeveer tien keer hoger dan in koemelk, dus
zuigelingen kunnen relatief hoge doseringen aan dioxinen (en PCBs)
binnenkrijgen, vergeleken tot hun lichaamsgewicht. Zelfs vóór
het kind wordt geboren, kunnen dioxines en PCBs van de moeder naar het
kind passeren. Bij het onderzoek werden kinderen van moeders uit twee verschillende
regio's (half landelijk en zwaar geïndustrialiseerd) met elkaar vergeleken.
In elke regio werd de helft van de kinderen gevoed met moedermelk, de andere
helft met kunstmelk (of Artificial Baby Milk - ABM - de correcte term gebruikt
door de WGO). Er was een wijde spreiding in PCB/dioxine niveau's
tussen individuele moeders, zowel in hoeveelheid als in toxiciteit tussen
de verschillende congeneren, variërend tussen 1:7 tot 1:50.
De resultaten van het onderzoek waren:
"Prenatale PCB besmetting heeft een smal negatief effect op
de psychomotor score bij een leeftijd van drie maanden. Kinderen met borstvoeding
scoren significant beter op de psychomotor schall bij een leeftijd van
zeven maanden [nota: de kinderen met borstvoeding waarvan de moeder de
hoogste hoeveelheid dioxinen/PCBs had, hadden een gelijke score als de
ABM kinderen]. De mentale uitslag op zeven maanden was positief beïnvloed
door borstvoeding op zich, de perinatale besmetting met PCBs en dioxinen
beïnvloeden deze uitslag niet. Kinderen met borstvoeding scoorden
nooit significant lager dan ABM kinderen. Op 18 maanden wordt de ontwikkeling
noch door PCB en dioxines, noch door voedingstype."
Als zelfs in de hoogst besmette groep van de hoogst besmette landen de
resultaten van borstvoeding in het algemeen beter zijn dan voor ABM voedign,
dan is borstvoeding nog steeds de beste voeding voor baby's... Vooral omdat
de weerstand van borstgevoede kinderen veel hoger is. De angswekkende verhalen
van sommige groepen en kranten tegen het gebruik van borstvoeding, vanwege
het hoge dioxine gehalte is in elk geval niet verantwoord. Enkel het gebruik
van extra vitamine K is verantwoord.
Hoeveelheden en trends van dioxines in moedermelk in verschillende
landen.
Alle gegevens uitgedrukt in picogram I-TEQ
per gram melkvet.
| Trends in dioxine niveau's in moedermelk |
|
|
|
| Land |
1987/88 |
1992/93 |
| Thailand |
4.9 |
|
| Nieuw Zeeland |
5.8 |
|
| Indië |
6.0 |
|
| Hongarije |
10.2 |
8.2 |
| Kroatië |
11.9 |
11.0 |
| USA |
16.6 |
|
| Finland |
16.8 |
16.8 |
| Noorwegen |
17.8 |
10.6 |
| Denemarken |
17.8 |
15.2 |
| Oostenrijk |
17.9 |
10.8 |
| Vietnam |
18.3 |
|
| Canada |
18.5 |
14.5 |
| Polen |
20.8 |
|
| Zweden |
22.0 |
|
| Japan |
23.9 |
|
| Duitsland |
31.8 |
16.5 |
| Verenigd Koninkrijk |
33.1 |
16.6 |
| Nederland |
37.1 |
22.4 |
| België |
37.6 |
24.8 |
Bron: WHO - 16th symposium on chlorinated
dioxins and related compounds [51]
Sommige landen slechts van de eerste ronde.
De geringe korte en lange termijn effecten van dioxinen die tot op heden
gevonden werden, rechtvaardigen de enorme angstpsychose niet die door Greenpeace
en andere groepen gebruikt wordt om de chloorindustrie ervan te beschuldigen
dat ze de mensen en vooral hun kinderen vergiftigt. Uiteraard wil dat niet
zeggen dat men de emissie van dioxinen niet tot een redelijk minimum moet
reduceren. We zitten al te dicht bij de grens van effecten bij de mens.
Gelukkig is de hoeveelheid dioxinen in de voedselketen aan het verminderen,
dank zij de maatregelen die werden genomen bij de afvalverbranding en bij
de metaalindustrie. Zie ook Bronnen van dioxinen.
De andere vergiften
Een groot aantal van bovenstaande onderzoeken wordt vertroebeld door chloorvrije
bio-accumulerende materialen zoals PAK's
en nitro-PAK's. Deze worden zelden of niet
gemeten. Gezien verschillende van deze materialen dioxine-achtige effecten
geven, zou dat een beter inzicht geven van het effect van dioxinen op zich.
Als je de enorme hoeveelheid van deze stoffen ziet die door verbranding
vrijkomen, dan is dat zeker een onderzoek waard. Bv. de verbranding van
een miljoen ton hout in Nederland geeft, naast 24 keer meer dioxinen dan
de hele chloorchemie samen en de hoogste uitstoot aan koolmonoxyde, ook
nog 70 ton PAK's. Naast het bewezen kankerverwekkend
effect van verscheidene leden van deze familie, is de directe giftigheid
minder uitgesproken. Maar zelfs wanneer we aannemen dat de gemiddelde giftigheid
duizend keer lager is dan die van dioxinen, dan is de giftigheid van PAK's
alléén al van het verbranden van hout gelijkwaardig met 70
kilogram
dioxinen per jaar! Of 140 keer de totale emissie van dioxinen naar lucht
in Nederland. Zie ook de emissiegegevens van PAK's
en dioxines in Vlaanderen.
CONCLUSIE
Er is geen reden om de giftigheid van dioxinen anders te behandelen dan
van chloorvrije, giftige, persistente en bio-accumuleerbare materialen
zoals PAK's. En er is al helemaal geen reden
om de chloorindustrie ervan te beschuldigen dat ze moedermelk en ongeboren
of pasgeboren kinderen vergiftigd, zoals Greenpeace doet.
Omwille van de angst die door het Seveso ongeval werd gewekt en de
symboolfunctie die het voor Greenpeace en andere milieubewegingen heeft,
zijn er enorme sommen besteed aan onderzoek naar de langetermijneffecten
van dioxinen in het lichaam. Als je de magere resultaten van al dat onderzoek
ziet, dan had men dat geld beter uitgegeven aan werkelijke problemen, zoals
het onderzoek naar de mechanismen die tot nu toe ongeneeslijke kankers
veroorzaken en het zoeken naar mogelijke geneesmiddelen...
U bent op niveau twee van de Chlorofielen paginas.
Ontwerp: 9 maart 1996.
Laatste aanpassing: 27 april 2002.
Welkom pagina
Home Page van de Chlorofielen
Chloor en dioxinen
Bronnen van dioxinen
Voor eender welk commentaar op deze of andere paginas, speciaal over
de giftigheid van dioxinen:
chlorofielen@pandora.be